Cơ quan thẩm định tài chính của Hoa Kỳ, Moody’s dự trù đến mùa thu này sẽ xét lại mức điểm tín nhiệm cao nhất mà nước Đức hiện có và đe dọa hạ điểm an toàn của 17 ngân hàng ở bên kia bờ sông Rhin. Lý do đưa ra là khả năng Hy Lạp phải rút lui khỏi khối euro ngày càng rõ nét và Moody’s lo ngại về những tác động tiêu cực có thể xảy ra với một số nước châu Âu, một khi đồng tiền chung châu Âu tan vỡ.

Riêng đối với bản thân nước Đức, nền kinh tế số 1 của khối euro và Liên Hiệp Châu Âu, không một ai hoài nghi về nền tảng vững chắc nhất châu Âu này. Tuy nhiên, kịch bản Hy Lạp từ bỏ đồng euro sẽ kéo theo nhiều hậu quả tai hại và tốn kém đối với 16 nước thành viên eurozone còn lại.

Thứ nhất do Đức -cùng với Pháp- hiện là một trong những nhà tài trợ hàng đầu của Quỹ Bình Ổn Tài Chính Châu Âu (FESF), nếu khối euro tan vỡ, những nước yếu kém nhất trong khu vực lập tức bị lôi vào vòng xoáy và khi đó thì FESF cần phải được tăng cường khả năng can thiệp. Thực tế là Đức sẽ phải đóng góp nhiều hơn.

Yếu tố thứ nhì gây lo ngại, chính là gánh nặng nợ nần của Hy Lạp, Tây Ban Nha đang đè nặng lên ngành ngân hàng Đức.

Ngân hàng, mắt xích yếu kém của kinh tế Đức

Deutsche Bank, ngân hàng lớn nhất toàn quốc vừa thông báo về các hoạt động tài chính trong quý 2/2012 : Tiền lãi thu vào trong ba tháng vừa qua lên tới 661 triệu euro, tức chỉ bằng phân nửa so với một năm trước đây và khoản lãi nói trên thấp hơn so với mức 700 triệu như chờ đợi. Theo tin mới nhất, Deutsche Bank thông báo sa thải 1 900 nhân viên, trong đó có 1 500 người đang làm việc tại các chi nhánh ngân hàng. Nguyên nhân chính khiến lãi của tập đoàn ngân hàng này giảm 50 % so với quý 2/2011 là « khủng hoảng nợ công châu Âu ».

Theo nghiên cứu của cơ quan tư vấn tài chính và đầu tư của Mỹ, Carmel Asset Management, hiện nay các tập đoàn ngân hàng của Đức đang nắm giữ hơn 146 tỷ euro nợ công của Tây Ban Nha, cao hơn so với số nợ của Tây Ban Nha trong tay các ngân hàng của Pháp (115 tỷ euro). Tổng nợ công của ba nước trong khối euro đang được châu Âu và Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế cứu trợ gồm Hy Lạp, Ai Len và Bồ Đào Nha lên tới 100 tỷ euro và trong đó, gần 2/3 là do các tập đoàn ngân hàng của Đức nắm giữ.

Vẫn theo thẩm định của Carmel Asset Management, nếu như khối euro bị tan vỡ thì ngành tài chính Đức coi như mất trắng 1 310 tỷ euro. Khoản tiền này do ngân hàng trung ương Đức Bundersbank cho vay qua trung gian của Ngân Hàng Trung Ương Châu Âu BCE (637 tỷ) ; do đóng góp của chính quyền Berlin cho Quỹ Bình Ổn Tài Chính Châu Âu (94 tỷ) ; do thiệt hại đối với các ngân hàng tư nhân vì cho các nước thuộc vùng Địa trung Hải vay mượn (200 tỷ) và thiệt hại đối với khu vực xuất khẩu của Đức (375 tỷ).

Trở lại với việc cơ quan thẩm định tài chính Moody’s dọa hạ điểm tín nhiệm của Đức, trả lời ban Việt ngữ đài RFI, tiến sĩ Âu Dương Thệ từ Dortmund phân tích trong phần phỏng vấn sau đây về nguyên nhân và tác động, nếu như Berlin bị hạ điểm an toàn. Trước hết ông Âu Dương Thệ giải thích vì sao nước Đức của thủ tướng Angela Merkel có thể bị mất ba chữ AAA.

Tiến sĩ Âu Dương Thệ-Dortmund   31/07/2012   Nghe (09:52)

Tiến sĩ Âu Dương Thệ : Trong tuần vừa qua, tổ chức thẩm định tài chính Moody’s của Mỹ đã ba lần lên tiếng cảnh báo về tình hình tài chánh của Đức. Ngày 23/07, Moody’s đã đưa ra nhận định bi quan về tài chính công ở Đức. Tuy nhiên Moody’s vẫn giữ mức tin cậy cao nhất là AAA và cho biết, vào mùa thu này, sẽ xét lại mức tin cậy tài chánh của Đức. Hai ngày sau, Moody’s lại đưa tin là tình hình tài chánh của nhiều tiểu bang Đức không sáng sủa và nhiều ngân hàng của Đức cũng không ổn định. Lý do chính khiến Moody’s đưa ra thẩm định xấu về tài chánh của Đức như trên là vì Đức đang phải cáng đáng ngày càng lớn cuộc khủng hoảng đồng euro từ trên 2 năm qua.

Thực tế cho thấy kinh tế Đức không có rủi ro mà nguyên nhân chính là do các ngân hàng Đức « ngập vào nợ » của Hy Lạp và Tây Ban Nha ?

Tiến sĩ Âu Dương Thệ : Hiện nay Đức đang là đầu tàu kinh tế trong Liên Hiệp Châu Âu (EU). Trong khi nhiều nước trong khu vực đồng euro đang gặp khủng hoảng tài chánh, thất nghiệp cao, tăng trưởng kinh tế âm và nợ nần chồng chất thì tình hình kinh tế Đức vẫn rất ổn định : Nạn thất nghiệp tiếp tục giảm từ năm này sang năm khác, nợ công của chính phủ liên bang Đức ngày càng giảm, tuy mức tăng trưởng kinh tế không cao, nhưng vẫn là một trong số rất hiếm các nước trong EU giữ vững được.

Vì thế, với tình hình kinh tế, tài chánh như vậy thì Đức vẫn là một cường quốc kinh tế ở Âu châu và đứng thứ 4 trên thế giới. Nhưng từ hơn 2 năm nay, khu vực đồng euro đã rơi vào khủng hoảng trầm trọng. Trong tư cách là thành viên của khu vực euro, đồng thời là nước đông dân nhất cũng như khả năng kinh tế khá nhất, Đức phải đóng góp phần chính trong việc bảo trợ cho một số nước Nam Âu châu trong việc giải quyết khủng hoảng tài chánh, đặc biệt hiện nay là Hy Lạp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Ý. Mức bảo trợ tài chánh của Đức cho các nước này chiếm khoảng trên 1/4 tổng số khoản bảo trợ của 17 nước trong khu vực đồng euro.

Nhìn xa hơn, khi mà các nước trong khối euro lần lượt bị đình trệ và lâm vào khủng hoảng thì kinh tế của bản thân Đức cũng bị đe dọa ?

Tiến sĩ Âu Dương Thệ : Nếu tính bằng đồng euro thì số tiền Đức phải đứng ra bảo lãnh cho các nước này trong các quĩ bảo trợ đồng euro (EFSF và BCE) và Ngân hàng Trung ương Âu châu (BCE) từ hơn hai năm qua, theo Bộ Tài chánh Đức, đã lên tới trên 310 tỷ euro, nhưng nếu tính theo Viện Info. Institut thì lên tới trên 771 tỷ. Con số này cao bằng hoặc cao hơn hai lần toàn bộ Ngân sách quốc gia của liên bang Đức năm 2012. Như vậy cho thấy, số tiền Đức đứng ra bảo lãnh để giải quyết khủng hoảng của đồng euro này rất lớn .

Mặc dù phần lớn khoản tiền trên Đức chỉ mới đứng bảo lãnh chứ chưa phải trả bằng tiền mặt. Nhưng giả thử trong trường hợp các nước này bị phá sản, không trả nợ được… thì khi đó Đức mất hầu như toàn bộ khoản tiền khổng lồ trên.

Trong trường hợp này thì không chỉ là thiệt hại lớn cho chính phủ liên bang Đức, mà nhiều tiểu bang Đức cũng bị thua thiệt vì phải đóng góp thêm cho Liên bang. Nhưng cuối cùng, người dân Đức phải chịu thiệt hại nhất, vì các khoản tiền trên đều lấy từ thuế do nhân dân đóng góp cả !

Nhưng mặt khác, sự thịnh vượng kinh tế và tài chánh của Đức trong thời gian qua, phần chính là nhờ các sản phẩm của Đức được tiêu thụ ở trong EU, khoảng 60% hàng xuất cảng của Đức là vào các nước EU. Nền kinh tế Đức đặt trọng tâm trong xuất cảng, nhất là trong EU, cho nên nếu các nước EU gặp khủng hoảng như hiện nay thì tất nhiên không còn tiền nhập cảng. Vì thế hàng của Đức sẽ bị kẹt lại và cuối cùng Đức không thể thoát khỏi khủng hoảng chung của đồng euro. Chính sự liên đới rất mật thiết này nên bà thủ tướng Đức Merkel đã nhiều lần xác nhận công khai : Đồng euro còn thì EU cũng còn, ngược lại, đồng euro đổ thì EU cũng sụp theo.

Đức có thực sự lo sợ khối euro tan vỡ hay không ? Nếu như bị mất điểm tín nhiệm cao nhất này thì đâu là hậu quả kinh tế và chính trị đối với nước Đức ?

Tiến sĩ Âu Dương Thệ : Thực ra các nhận định của Moody’s chỉ phản ảnh tình hình nội bộ hiện nay của Đức hơn là thực lực kinh tế tài chánh của Đức. Nếu theo dõi sẽ thấy, mức độ cuộc tranh cãi trong nội bộ Đức đồng thuận với mức độ khủng hoảng đồng euro.

Tranh cãi trong nội bộ Đức cũng gay gắt, không chỉ giới hạn giữa các đảng cầm quyền với các đảng đối lập, mà còn giữa các chuyên viên kinh tế Đức. Hiện tại, căng thẳng còn đang mở rộng thành cuộc đấu tranh giữa nhiều công dân Đức với chính phủ xuyên qua các vụ kiện tập thể của hàng nghìn công dân, trong đó có rất nhiều nhân vật tên tuổi, kiện chính phủ liên bang Đức trong các thỏa thuận sử dụng ngân sách hàng trăm tỷ đồng euro do tiền thuế của dân, mà theo họ, đã vượt quá thẩm quyền mà Hiến pháp Đức đã qui định.

Chính vì thế, vài tuần trước, cả ngàn công dân Đức đã nộp đơn khẩn tại Tòa án Hiến pháp Liên bang, cơ quan tư pháp cao nhất của Đức, để ngăn cản việc Đức phê chuẩn Hiệp định Fiskalparkt, mà Đức vừa kí với các nước trong khu vực euro để cải thiện cơ cấu ngân sách và tài chính chung. Tòa án Hiến pháp Đức đã ra quyết định là việc này sẽ xử vào giữa tháng 9. Điều này khiến cho tiến trình giải quyết khủng hoảng đồng euro gặp nhiều trở ngại hơn.

Không những thế, Hiến pháp Đức còn qui định các quyết định tài chánh quan trọng đều phải được đưa ra lưỡng viện Quốc hội thảo luận và biểu quyết. Vì vậy mỗi quyết định của thủ tướng Merkel bảo lãnh tài chánh cho một nước thành viên trong khu vực euro đều phải trình lại Quốc hội.

Tiến trình chính trị rất dân chủ, nhưng cũng rất phức tạp này, ngày càng gây khó khăn rất lớn trong chính phủ Liên hiệp của bà Merkel. Nhiều dân biểu của chính phủ Liên hiệp chống chính sách của bà Merkel, mà theo họ là quá nhượng bộ và đe dọa khả năng tài chánh kinh tế Đức, nên cuối cùng bà Merkel đã phải tìm sự ủng hộ của hai chính đảng đối lập là đảng Dân chủ Xã hội (SPD) và đảng Xanh mới chiếm được đa số trong Quốc hội.

Nhưng cách này sẽ làm mất uy tín lớn cho bà Merkel và đe dọa tương lại chính trị của bà trong cuộc bầu cử lập pháp vào mùa thu 2013. Ngoài ra, đảng Tự do đứng trong chính phủ Liên hiệp của bà Merkel đang gặp khủng hoảng trầm trọng, có thể mất toàn bộ ghế trong cuộc bầu cử Quốc hội Liên bang vào năm tới. Cho nên để tranh thủ cử tri, chủ tịch đảng ông Röstler, đồng thời là Bộ trưởng Kinh tế Liên bang, đã nhiều lần lên tiếng công khai chống lại các quyết định của bà Merkel trong việc giải quyết khủng hoảng đồng euro.

Nhưng khủng hoảng khu vực đồng euro có giải quyết được hay không, cuối cùng tùy thuộc vào ý chí chung của cấp lãnh đạo chủ yếu là Pháp và Đức ?

Tiến sĩ Âu Dương Thệ : Giới quan sát đưa ra nhận xét là, hiện nay cuộc khủng hoảng đồng euro đã lên tới cao điểm. Trong mấy ngày gần đây, chính những thủ lãnh cao nhất trong khu vực đồng euro đã chính thức xác nhận như vậy. Ngày 26/07/2012 Thống đốc Ngân hàng Trung ương châu Âu - BCE, ông Mario Draghi, tuyên bố, BCE sẽ làm hết sức để giữ vững đồng euro. Các ngày sau, thủ tướng Merkel, dù đang nghỉ hè cũng đã có các cuộc nói chuyện điện thoại riêng với tổng thống Pháp Hollande và thủ tướng Ý Monti cũng đưa ra ý kiến tương tự như ông Draghi. Ngày 30/07/2012, chủ tịch khối đồng euro, ông Junker, cảnh báo về nguy cơ đồng euro có thể bị tan rã.

Cuộc khủng hoảng của đồng euro không chỉ mang khía cạnh tài chính, kinh tế, nhưng yếu tố chính trị cũng đóng vai trò quyết định. Trong đó ý chí và sự sáng suốt của 17 nước trong khu vực euro và 27 nước EU là quan trọng nhất, đặc biệt Pháp và Đức. Thông cáo rất ngắn của thủ tướng Đức và tổng thống Hollande ngày 27/07/2012 sau cuộc điện đàm của họ cho thấy có thể hiểu cả hai cách tốt và xấu. Một mặt, hai nguyên thủ xác nhận sẽ làm hết sức mình để bảo vệ đồng euro, nhưng sẽ làm theo cách riêng và khả năng của mỗi nước! Cho tới nay chưa thấy tổng thống mới của Pháp Hollande và thủ tướng Merkel đã vượt qua những trở ngại và khác biệt ban đầu để có cùng quyết tâm chung trong việc bảo vệ đồng euro và đưa EU tiến lên một bước hợp tác cao hơn. Đây mới là trở ngại chính.